Algemeen

Voer een eerste afvalaudit uit om de belangrijkste materialen die worden weggegooid te identificeren. Een audit stelt je in staat om het geproduceerde afval te analyseren op type (bijv papier, karton, swell, metalen), hoeveelheid en de mate van vervuiling van recyclebare stromen.

Gebruik deze inzichten voor:

• Inkoopstrategieën: Ontwikkel plannen om materialen aan de bron te verminderen of te verwijderen.

• Alternatieven: Onderzoek producten die herbruikbaar of gemakkelijker te recyclen zijn.

• Gerichte inzameling: Ontwikkel strategieën om specifiek afval ‘op te vangen’.

De audit helpt ook bij het kiezen van de juiste bakken. Produceert het theater veel papier? Zorg dan voor extra papierbakken. Blijkt uit de audit dat er veel koffiebekers of chipszakjes zijn? Plaats dan specifieke bakken voor deze stromen.

Tip: Je hoeft de audit niet altijd zelf te doen; vaak kan je afvalverwerker hierbij helpen. Zij kunnen ook doorlopende rapportages leveren over recyclingpercentages, gewicht per stroom en CO2-besparingen om de voortgang te toetsen aan je doelstellingen of wetgeving.

Inrichting en Communicatie

• Afvalstations: Plaats overal op de locatie stations met meerdere bakken voor gescheiden stromen: restafval, droge recyclebare materialen (papier/karton, plastic, metaal) en organisch afval.

• Duidelijke bewegwijzering: Gebruik heldere borden met afbeeldingen (iconen) die in één oogopslag laten zien wat waarin moet. Wees creatief! Goed grafisch ontwerp helpt bezoekers om binnen een paar seconden de juiste keuze te maken.

• Nudging en Technologie: Denk na over subtiele gedragstips (nudges). Je kunt ook werken met slimme sensoren die in realtime vervuiling detecteren en via schermen direct visuele feedback geven aan de gebruiker.

Monitoring en Bijsturing

• Periodieke controles: Controleer regelmatig de inhoud van de bakken om inzicht te krijgen in de recycling- en vervuilingspercentages.

• Aanpassing op basis van data: Is de vervuiling hoog? Pas de bakken aan of plaats extra inzamelpunten. Als bekers bijvoorbeeld vervuild zijn met restjes sap, introduceer dan bakken met een vloeistofreservoir om de rest van de stroom droog en schoon te houden.

• Plaatsing: Controleer regelmatig of de bakken nog op de handigste plek voor de bezoeker staan en of de borden nog goed zichtbaar zijn.

Personeel en Team

• Training: Train al het personeel over afvalvermindering en recycling, zodat zij bezoekers actief kunnen assisteren.

• Betrek de werkvloer: Neem je schoonmaakploeg en interne afvalteams mee in het proces. Zij weten als geen ander waar de knelpunten zitten. Zorg dat zij begrijpen waarom de doelen zijn gesteld en bied ruimte voor hun feedback.

• LED-lampen: Zorg voor een specifiek proces om LED-lampen aan het einde van hun levensduur apart in te zamelen en veilig te laten recyclen.

Garderobe

Vervang papieren wegwerpkaartjes door herbruikbare alternatieven. Denk aan genummerde polsbandjes, houten penningen, gelamineerde kaartjes of andere kleine voorwerpen die na de voorstelling weer ingeleverd en opnieuw gebruikt kunnen worden.

De (theater)zaal

• Afvalscheiding in de zaal: Overweeg om afvalscheidingsbakken bij de in- en uitgangen van de zaal te plaatsen. Dit helpt bezoekers om al tijdens de pauze of direct bij het verlaten van de zaal hun afval te scheiden.

• Nasalvage door personeel: Zorg ervoor dat het zaalpersoneel getraind is om het afval dat na de voorstelling wordt verzameld (de ‘schoonmaakronde’), alsnog te scheiden in de juiste afvalstromen.

• Watergebruik: * Vervang plastic waterflesjes door alternatieven in een glazen fles en zorg voor een herkenbaar inleverpunt voor deze afvalstroom.

• Verkoop en Stimulering: Bied de optie aan om een herbruikbare beker of fles aan te schaffen tijdens het online bestelproces van de tickets of direct aan de bar.

Snoep- en Snackverkoop

• Vooraf bestellen: Geef bezoekers de mogelijkheid om snacks en drankjes vooraf te reserveren (bijvoorbeeld tijdens het online kopen van tickets). Dit helpt bij het inschatten van de voorraad en vermindert verspilling.

• Bulkinkoop en composteerbare verpakkingen: Koop snacks in bulk in en verpak ze zelf in individuele porties met composteerbare verpakkingen.

  • Let op: Controleer of je afvalverwerker deze commercieel composteerbare materialen kan verwerken. Zo niet, maak dan afspraken met de leverancier (zoals Vegware) voor een gespecialiseerde ophaaldienst.

  • Gebruik bij composteerbare verpakkingen altijd aparte afvalbakken met zeer duidelijke instructies om vervuiling van de stroom te voorkomen.

• Dispensers: Gebruik snoepautomaten of dispensers voor bepaalde snacks. Bezoekers kunnen hun eigen herbruikbare bakje meenemen of een bakje gebruiken dat door het theater wordt verstrekt.

• Ijs zonder afval: Vervang voorverpakte ijsjes (met plastic wikkels) door eetbare alternatieven, zoals ijs in een hoorntje of een wafelbeker.

• Herbruikbare verpakkingen: Vervang plastic zakjes voor noten of snoep door herbruikbare alternatieven, zoals glazen potjes die na gebruik weer ingeleverd kunnen worden. Je kunt ook werken met een kleine toeslag, waarbij de bezoeker het potje mag houden of de toeslag terugkrijgt bij inlevering (statiegeldsysteem).

Toiletten

• Hervulbare dispensers: Gebruik hervulbare houders voor handzeep en handlotion in plaats van wegwerppompjes.

• Duurzaam toiletpapier: Kies voor toiletpapiermerken die rollen maken van 100% gerecycled materiaal. Let er hierbij op dat ook de omverpakking van papier is in plaats van plastic.

• Alternatieve grondstoffen: Onderzoek de mogelijkheden voor toiletpapier van hernieuwbare materialen zoals bamboe of suikerrietvezels, die vaak een lagere ecologische voetafdruk hebben dan traditioneel papier.

Voeding, catering en restaurants

In de theaterhoreca zien we doorgaans twee soorten voedselafval:

• Keukenafval: Ontstaat door bederf, snijverlies tijdens de bereiding en resten van het kookproces.

• Bordafval: De etensresten die gasten op hun bord laten liggen.

Voorkomen van bederf en keukenafval

• Slimme voorraad: Gebruik automatische bestelsystemen die de inventaris koppelen aan de verkoop, zodat je just-in-time kunt laten leveren.

• FIFO-methode: Hanteer strikt het First In, First Out principe voor alle bederfelijke producten.

• Houdbaarheid: Kies waar mogelijk voor kwalitatieve producten met een langere houdbaarheid om de kans op afval te verkleinen.

• Pre-orders: Stimuleer bezoekers om hun maaltijd vooraf te bestellen (bijvoorbeeld via een korting). Dit geeft de keuken de kans om exact in te kopen op basis van het aantal reserveringen.

Beperken van bordafval

• Portiecontrole: Analyseer wat er terugkomt uit de zaal of het restaurant. Als bepaalde bijgerechten structureel blijven liggen, pas de porties of het menu dan aan.

• Meten is weten: Gebruik technologie zoals voedselscanners op afvalbakken of controlesystemen (bijv. Winnow) om precies in kaart te brengen wat er wanneer wordt weggegooid. Dit bespaart niet alleen CO2, maar ook aanzienlijke kosten.

Overschotten nuttig bestemmen

• Voedsel delen: Werk samen met platforms voor voedseldeling zoals Olio of Too Good To Go om onverkochte producten aan het einde van de dag tegen een gereduceerd tarief aan te bieden of te doneren.

Bekijk het Actieplan ideeën voor voedsel en dranken in de Toolkit om voedselverspilling verder terug te dringen.

Verpakking

Samenwerking met leveranciers

• Inkoopstrategie: Selecteer leveranciers die terugnameprogramma’s aanbieden en actief hun verpakkingsafval verminderen.

• Herbruikbare kratten: Maak gebruik van herbruikbare kratten voor de levering van eten en drinken. Geef deze na het uitpakken direct weer mee aan de leverancier.

• Bulk en opslag: Vermijd plastic voor eenmalig gebruik. Gebruik metalen of glazen voedselopbergers.

Keuze van materialen

• Recyclebaar als standaard: Koop alleen voorverpakte artikelen waarvan de verpakking gemakkelijk te recyclen is. Zorg dat het personeel het verschil tussen recyclebaar en niet-recyclebaar materiaal direct herkent om vervuiling van afvalstromen te voorkomen.

• Composteerbare alternatieven: Gebruik voor onvermijdelijke wegwerpverpakkingen alleen gecertificeerd composteerbare materialen (zoals Vegware).

  • Check de verwerker: Controleer of je afvalverwerker deze materialen daadwerkelijk naar een composteringsfaciliteit stuurt. Is dat niet het geval? Richt dan een aparte afvalstroom in voor deze verpakkingen en regel een gespecialiseerde inzameling.

• Duurzame herkomst: Kies leveranciers die verpakkingen aanbieden op basis van plantaardige of gerecyclede materialen.

Vereenvoudiging voor personeel en bezoekers

Maak het weggooien van afval zo makkelijk mogelijk door de verpakking en de bak op elkaar af te stemmen:

• Uniformiteit: Gebruik waar mogelijk dezelfde soort verpakking voor alle snacks, met eenduidige instructies voor het weggooien.

• Kleurcodering: Gebruik markeringen of gekleurde verpakkingen die exact overeenkomen met de kleur van de bijbehorende afvalbak.

• Duidelijke etikettering: Vermeld op de verpakking zelf in welke bak deze thuishoort. Gebruik hiervoor dezelfde iconen of kleuren als op de afvalstations in het theater.

• Specifieke inzamelpunten: Plaats bakken die puur gericht zijn op één type verpakking (bijv. alleen bekers) om vervuiling tegen te gaan en hoogwaardige recycling mogelijk te maken.

Apparatuur

Bij de inrichting van de keuken en horeca staat het maximaliseren van de levensduur van apparatuur centraal. Dit begint al bij de aanschaf: door te kiezen voor apparaten die door de producent kunnen worden gerepareerd of opgeknapt (refurbished), wordt voorkomen dat machines voortijdig als afval eindigen.

Een effectieve strategie hierbij is het leasen van apparatuur, zoals koffiemachines, of het maken van strikte terugnameafspraken met leveranciers voor het einde van de levensduur. Wanneer apparaten zoals ovens of vaatwassers definitief vervangen moeten worden en niet via de leverancier kunnen worden geretourneerd, dient er gebruik te worden gemaakt van gespecialiseerde recycling (bijvoorbeeld via de gemeente of professionele inzamelaars) om een verantwoorde verwerking van materialen te garanderen.

Afvalverwerkers en contractbeheer

Het is essentieel dat de gekozen afvalverwerker naadloos aansluit op de interne scheidingsstrategie van het theater. Gebruik de volgende uitgangspunten bij de selectie en het beheer van het contract:

• Matchen van afvalstromen: Zorg ervoor dat de verwerker de materialen inzamelt in exact dezelfde stromen als waarin ze in het theater worden gescheiden. Alleen zo blijft de kwaliteit van de grondstoffen behouden.

• Betrokkenheid en samenwerking: Bespreek vooraf duidelijk welke mate van betrokkenheid je van de verwerker verwacht. Denk hierbij aan ondersteuning bij afvalaudits, het leveren van duidelijke rapportages of advies over het verder verminderen van restafval.

• Hardmaking van doelstellingen: Leg concrete afvaldoelstellingen vast in het contract, zoals minimale recyclingpercentages en specifieke voorwaarden voor de uiteindelijke verwerking (bijvoorbeeld: geen stort of verbranding als er recycle-opties zijn).

• Prestatiegaranties: Neem verbrekingsclausules op in het contract. Wanneer gemaakte afspraken niet worden nagekomen, de rapportages uitblijven of blijkt dat de feitelijke inzamelingspraktijken niet voldoen aan de afgesproken duurzaamheidsstandaarden, moet het theater het contract kunnen ontbinden.

Jong publiek en schoolbezoeken

Het stimuleren van de juiste afvalscheiding bij schoolgroepen vraagt om een creatieve aanpak die rekening houdt met verschillende leeftijden en leesvaardigheden. Juist omdat groepsbezoeken vaak ver van tevoren gepland worden, ligt hier een kans om de bezoeker al vóór binnenkomst te bereiken. Door recycling niet als een ‘regel’, maar als onderdeel van de theaterbeleving te presenteren, verhogen we de betrokkenheid en verlagen we de vervuiling van onze afvalstromen.

• Introduceer ‘Fun Bins’: Maak gebruik van speelse, verplaatsbare afvalbakken in de vorm van dieren of monsters. Deze zijn voor kinderen veel toegankelijker en intuïtiever dan standaard afvalstations.

• Communiceer vooraf: Neem een speciale afvalrubriek op in de digitale voorbereidingsbrief voor scholen. Leg hierin het recyclingprogramma uit en introduceer de ‘fun bins’, zodat docenten de kinderen in de klas al kunnen instrueren.

• Extra controle: Gebruik de aanwezigheid van deze bakken als signaal voor het personeel; bij kinderopstellingen is de kans op vervuiling in de bakken groter, wat extra aandacht bij de afvoer vraagt.

Achter de schermen en de bezoekers

Een succesvol afvalbeleid begint bij een heldere introductie op de locatie. Door afvalbewustzijn en -educatie centraal te stellen — bijvoorbeeld via consistente bewegwijzering en informatie in de welkomstinstructies — weten zowel bezoekers als gasten wat er van hen wordt verwacht.

Bezoekende gezelschappen en castleden brengen vaak eigen catering of snacks mee, wat kan leiden tot een onvoorziene stroom afval. Om dit te beheersen en tegelijkertijd de gastvrijheid te vergroten, hanteren we de volgende uitgangspunten:

• Catering als alternatief: Moedig gasten en castleden aan om gebruik te maken van de eigen theatercatering door kortingen aan te bieden. Vraag ruim voor aankomst naar specifieke voorkeuren en dieetwensen, zodat het aanbod naadloos aansluit op de behoefte en verspilling wordt voorkomen.

• Beperk commercieel afval: Het meenemen van commercieel bereide maaltijden van buitenaf (zoals fastfood of bezorgmaaltijden) wordt ontmoedigd of verboden om de bijbehorende verpakkingsstroom te beperken. Thuis bereide maaltijden vallen hier uiteraard buiten.

• Duurzame Rider-afspraken: Wees kritisch op verzoeken van de cast die onnodig afval genereren. Bied duurzame alternatieven aan en stop met het standaard aanbieden van zaken die vaak ongebruikt blijven, zoals gratis fruitschalen. Door fruit bijvoorbeeld alleen op verzoek of in buffetvorm aan te bieden, wordt voorkomen dat het direct in de afvalbak belandt.

Personeelsfaciliteiten

Om de afvalvrije ambitie van de organisatie achter de schermen waar te maken, richten we de personeelsruimtes als volgt in:

• Vervang wegwerp door hergebruik: Gebruik stoffen theedoeken in plaats van papieren handdoeken in de personeelsruimtes. Zorg daarnaast voor voldoende keramische borden, mokken, glazen en metalen bestek, zodat personeel en cast niet afhankelijk zijn van wegwerpartiekelen.

• Faciliteer ‘eten van thuis’: Zorg voor goede faciliteiten om maaltijden op te warmen. Dit moedigt medewerkers aan om zelf eten mee te nemen in herbruikbare bakjes, in plaats van voorverpakte afhaalmaaltijden te kopen die veel plastic afval genereren.

• Beheer van extern afval: Omdat er minder controle is op de verpakkingen van meegebracht eten, is het raadzaam om in de personeelsruimtes specifieke inzamelpunten te creëren. Zo voorkom je dat extern afval de zorgvuldig gescheiden stromen van het theater vervuilt.

• Tegengaan van verspilling: Bied het personeel een aantrekkelijke korting in het theatercafé of restaurant. Dit stimuleert hen om lokaal te eten (minder extern afval) en helpt tegelijkertijd om overschotten van de dagelijkse catering nuttig te bestemmen.

Achter de schermen : Algemeen afval

• Printbeleid: Ontmoedig het gebruik van printers en print alleen wanneer dit strikt noodzakelijk is. Kies bij de inkoop voor hervulbare inktpatronen of toners om de hoeveelheid chemisch afval te beperken.

• Consistentie in afvalscheiding: De afvalscheidingsbakken en de duidelijke bestickering moeten worden doorgetrokken naar de kantoren en alle andere ruimten achter de schermen. Zorg dat de instructies voor medewerkers en gasten overal identiek en eenvoudig te volgen zijn.

• Duurzaam schrijfmateriaal: Stap over op navulbare pennen in plaats van wegwerpartikelen. Kies bij nieuwe aanschaf voor pennen gemaakt van gerecycled plastic.

• Recycling van kantoorartikelen: Richt een inzamelpunt in voor lege pennen en markers. Sluit je aan bij een gespecialiseerd recyclingprogramma (zoals Terracycle of initiatieven van kantoorboekhandels) om deze materialen verantwoord te laten verwerken, aangezien zij niet in de standaard plasticstroom thuishoren.

Producties

Zie The Theatre Green Book Duurzame Producties voor hergebruik en recycling van productiematerialen.