TOOLKIT VOOR DOCENTEN EN EDUCATIEMAKERS

Een opleiding of cursus plannen

• Maak duurzaamheid onderdeel van de toetsing: Neem de duurzaamheidsdoelstellingen expliciet op in het curriculum als een officieel te beoordelen element.

• Gastlessen en expertise: Laat kernmedewerkers en gastsprekers uit het werkveld specifieke lezingen of workshops geven over duurzaamheid in de podiumkunsten.

• Kijk over de muren van je eigen opleiding heen: Zoek uit welke duurzame maatregelen andere opleidingen of faculteiten al nemen en kijk of er ruimte is voor samenwerking.

• Bundel de inkoop: Moedig je onderwijsinstelling aan om materialen voor verschillende cursussen of projecten tegelijk te bestellen. Dit beperkt het aantal losse leveringen en transportbewegingen drastisch.

• Herdenk de eindpresentaties: De opbouw van een eindejaarstentoonstelling of afstudeerpresentatie is vaak net zo materiaalintensief als een complete theaterproductie. Overweeg het ontwerp van een modulair, herbruikbaar tentoonstellingssysteem dat van jaar tot jaar kan worden aangepast.

De Groene Productieovereenkomst

Elke onderwijsinstelling zal deze overeenkomst op een iets andere manier aanpakken. Sommige instellingen zullen de exacte formuleringen willen opnemen in hun formele contracten met gastdocenten en freelancers, terwijl andere liever een eigen variant van het sjabloon maken.

• Afspraken met studenten: Voor afspraken met studenten kun je kiezen voor een digitale overeenkomst op het online leerplatform (zoals Blackboard, Canvas of Teams). Je kunt er ook voor kiezen om de principes van het Theatre Green Book simpelweg mondeling te bespreken en te accorderen tijdens de module-introductie of de kick-off van een project.

• Voorkom ‘duurzaamheidsstress’: Hoewel een student ermee instemt om naar best vermogen duurzaam te werken, zullen er altijd organisatorische of financiële factoren zijn waar hij of zij simpelweg geen controle over heeft. Het is belangrijk dat dit niet leidt tot extra prestatiedruk of klimaatangst.

• Creëer een luisterend oor: Zorg voor een officieel moment of forum waar studenten hun zorgen over de duurzame praktijk kunnen uiten (denk aan productievergaderingen, groepslessen of periodieke evaluaties; net wat werkt voor jouw instelling). Zo zorg je dat hun signalen worden gehoord, besproken en dat mogelijke oplossingen serieus worden overwogen.

• Reflectie en evaluatie: Eventuele knelpunten die tijdens het project niet direct opgelost kunnen worden, vormen waardevol leermateriaal. Bespreek ze tijdens de evaluatiegesprekken (de-briefs) of, nog belangrijker, laat studenten hierop reflecteren in hun schriftelijke verslag aan het einde van de productie, inclusief verbetersuggesties voor de toekomst.

Informatie voor teams

• Inventarisatie als leerproject: Het maken van een inventaris van alle meubels en rekwisieten aan het begin van het semester is een uitstekende taak voor eerstejaarsstudenten. Zo ontdekken zij direct wat er allemaal in huis is, en zorg je er als opleiding voor dat de inventarislijsten up-to-date blijven.

• Levende netwerken: Zorg dat contactlijsten van lokale scholen en bedrijven (voor het lenen of hergebruiken van spullen) ‘levende documenten’ zijn die voor iedereen toegankelijk zijn. Zo voorkom je dat waardevolle relaties verwateren zodra de derdejaars afstuderen en de informatie met zich meenemen!

• Maak de voorraad zichtbaar: Personeel en theatertechnici beheren vaak de materialen en verbruiksartikelen, maar zorg dat deze voorraden ook digitaal of fysiek zichtbaar zijn voor studenten. Zo kunnen zij hier al tijdens het ontwerpproces van een voorstelling rekening mee houden.

• Carbon Literacy Training: Hoewel het tijdens de studie misschien nog geen verplicht onderdeel is, bieden steeds meer professionele theaterwerkplaatsen een Carbon Literacy Training (koolstofbewustzijn) aan. Het is nuttig om studenten nu al te laten zien wat dit inhoudt en waarom dit de toekomst is.

Green Captains (Groene Kapiteins)

Student ‘Green Captains’ zijn de duurzaamheidsvertegenwoordigers onder de studenten. Het zijn toegewijde individuen die advies en aanmoediging geven aan studiegenoten die tegen duurzaamheidsuitdagingen aanlopen. Zij staan in direct contact met de Green Captains uit de professionele theaterindustrie, die exact dezelfde rol vervullen op de werkvloer.

Zorg ervoor dat de student Green Captain nauw samenwerkt met de Sustainability Champion (duurzaamheidscoördinator) vanuit het docenten- of werkplaatspersoneel. Zo steun je elkaar en werk je aan hetzelfde doel.

Koolstof-calculators (Carbon Calculators)

Hoewel het belangrijk is dat studenten begrijpen wat een CO2-calculator doet, is het (afhankelijk van de opleiding) vaak nog niet nodig dat ze dit tijdens hun studie al helemaal tot in de puntjes uitpluizen.

• Wanneer introduceren? Dit kan het beste worden geïntroduceerd in de latere fasen van de opleiding (hbo-niveau 6 of 7), zodra de student een compleet overzicht heeft van het productieproces van begin tot eind.

• De focus nu: Concentreer je in de tussentijd op het leren werken met de Production Tracker, die je kunt downloaden via de Sustainable Buildings Toolkit.

Budgettering

Dit verschilt natuurlijk per opleiding en instelling, maar meestal is de budgettaire verantwoordelijkheid van studenten beperkt.

Het basisconcept “Besteed minder aan materialen, meer aan mensen“ werkt fantastisch in het onderwijs. Onderwijsinstellingen hebben immers vaak wel de (studenten)arbeidskracht, maar beperkte financiële middelen. Aangezien je als opleiding niet per uur betaalt voor de inzet van studenten, is dit de uitgelezen positie om deze regel in de praktijk te brengen!

Planning

De planning in het onderwijs wijkt af van de beroepspraktijk, omdat studenten vaak pas na de definitieve ontwerpbijeenkomst bij het productieproces worden betrokken (tenzij het om een specifieke ontwerpopleiding gaat).

• De Groene Kaart-bijeenkomst: Probeer waar mogelijk tijd vrij te maken zodat een afvaardiging van studenten aanwezig kan zijn bij de ‘Groene Kaart’-bijeenkomst. Zo kunnen zij de discussies in deze cruciale opstartfase observeren.

• Tijd inplannen voor duurzaamheid: Een van de grootste uitdagingen voor ons als docenten is het inplannen van de extra tijd die nodig is voor duurzame stappen, zoals een langere periode voor de inkoop, het ophalen en het retourneren van materialen. Moedig studenten aan om deze tijdsbesteding te noteren en hierop te reflecteren in hun schriftelijke evaluaties. Die input kun je direct gebruiken voor de planning van volgend jaar.

Productietracker (Production Tracker)

De Production Tracker uit de Sustainable Buildings Toolkit is oorspronkelijk ontwikkeld met hulp van een theaterstudent. Het is inmiddels de basistool die in het gehele professionele werkveld wordt omarmd.

• Tip voor de les: Neem de praktijkvoorbeelden klassikaal door en splits de studenten daarna op in groepen. Laat ze de rekwisieten-, meubel- of kostuumopslag induiken om hun eigen tracker-documenten te genereren.

• Als beoordelingstool: De Productie Tracker kan ook uitstekend worden ingezet als beoordelingsinstrument om de duurzame materiaalkeuzes van studenten te beoordelen en te accrediteren.

Ontmoeten, Delen, Beoordelen

Uiteindelijk zal duurzaamheid een volledig geïntegreerd onderdeel van het productieproces worden, net zoals Veiligheid & Gezondheid (V&G) dat nu al is. Om de dialoog te stimuleren, is het advies om ‘Duurzaamheid’ als vast agendapunt toe te voegen aan alle productievergaderingen.

Daarnaast zijn mentorgesprekken en 1-op-1 momenten met docenten een geweldige kans om de ‘duurzaamheidskeuzes’ met de student door te nemen en hen te ondersteunen bij het zoeken naar alternatieven. Het allerbelangrijkste hierbij: geef studenten ook de ruimte om gerustgesteld te worden als een bepaalde duurzame aanpassing een keer écht niet haalbaar blijkt te zijn.

Maak de studenten duidelijk dat dit een leerproces en een pilot is. De informatie en data die zij nu verzamelen, helpen de theaterindustrie van de toekomst vorm te geven.

Praktische werkplaatstips

• Maquettebouw en CAD: Gebruik bij het maken van fysieke schaalmodellen en maquettes zo veel mogelijk biologisch afbreekbare materialen. Als studenten nu al leren om hiermee te ontwerpen, nemen ze deze gewoonte gegarandeerd mee zodra ze het professionele werkveld betreden.

• Werkplaatsbeheer en de Eco-Campus: Moedig de Green Captain aan om direct te communiceren met de verantwoordelijke voor facilitair beheer en onderhoud binnen de instelling. Vaak is er achter de schermen al personeel bezig met het behalen van een duurzaamheidskeurmerk of ‘eco-campusstatus’. Zij zullen de concrete bewijzen van duurzame maatregelen vanuit de theateropleiding met open armen ontvangen. De stem van studenten kan hierin een enorme drijfveer zijn voor grotere veranderingen, zoals de overstap naar 100% groene stroom of milieuvriendelijke schoonmaakproducten in de studio’s.

• Hergebruik en recycling: Start in de werkplaats een centraal inzamelpunt voor schone afhaalbakjes, plastic melkpakken en magnetronbakjes. Als alle studenten hier structureel aan bijdragen, hoef je als opleiding nooit meer plastic mengbekers of verfbakjes te kopen!

• Modulair ontwerp: Neem een vaste introductie over modulaire systemen (zoals standbouw- of standaardsystemen) op in de lessen over decorbouw en scenografie.

• Ontwerpen voor demontage: Als we studenten willen trainen in de technieken die nodig zijn voor een duurzame 21e-eeuwse sector, dan is design for disassembly (ontwerpen voor demontage) een cruciale vaardigheid. Leer studenten daarom vanaf dag één om te kiezen voor demontabele bevestigingsmethoden (zoals schroeven en bouten) in plaats van permanente verbindingen (zoals lijm en nagels).